Boeren en onze toekomst

Boeren en onze toekomst

Over de boeren wordt tegenwoordig dagelijks gesproken, vanwege hun acties door het hele land en de nieuwe stikstofplannen van het kabinet, die grote gevolgen hebben voor de landbouwsector. Maar het raakt niet alleen de boeren: het raakt ons allemaal — burgers, consumenten én het bedrijfsleven.

Hebben we eigenlijk wel eens nagedacht over hoe Nederland eruit zal zien als de boeren verdwijnen?

Tijdens een fietstocht sprak ik een oudere man. Hij zei: “Kijk eens hoe mooi al die landerijen zijn. Dat hebben we grotendeels te danken aan onze boeren.” Dat was het moment waarop ik begon te denken: wat gebeurt er als al die landerijen verdwijnen? Hoe gaat Nederland er dan uitzien?

Want laten we eerlijk zijn: boeren houden zich niet alleen bezig met voedselproductie, maar ook met landschapsbeheer, waterbeheer, weidevogelbeheer, bloemrijke akkerranden, en het onderhoud van sloten, bermen en paden.

Wanneer dat wegvalt, zal Nederland overwoekerd raken. Het land zal verdrogen, biodiversiteit zal verdwijnen. Is dat wat wij willen?

Ik kom even terug op een interview op NPO Radio 1 over de bosbranden in Spanje. Samuel Witteveen Gomez vertelde dat Spanje ooit een agrarisch land was. Vanaf de jaren ’60 is het in enkele decennia veranderd in een stedelijk land. Omdat het land destijds arm was, werd er zwaar geïnvesteerd in steden en industrie, waardoor het platteland werd verwaarloosd.

Grote stukken land raakten dichtbegroeid, er was geen vee meer om te grazen en de bossen werden niet onderhouden.

Dat bracht mij terug naar Nederland. In de tijd van Rutte moest alles wijken voor economische groei — belangrijk, want het levert geld op. Ik zei toen al: “Hij wil van Nederland een industrieel land maken, de Randstad van Europa.” Achteraf denk ik dat dat geen gekke gedachte was, zeker als je kijkt naar het huidige kabinetsbeleid.

Er moet gebouwd worden, de economie moet nóg meer groeien, en daar moet ruimte voor worden gemaakt. Het beleid dat nu richting boeren wordt gevoerd, voelt als een demotivatiebeleid om economische groei te faciliteren in mijn beleving.

Met als gevolg dat we straks geen gezond voedsel meer rechtstreeks bij de boer kunnen krijgen, alles uit het buitenland moet komen, en Nederland zich afhankelijk opstelt.

Terwijl Nederland juist inzet op biodiversiteit en gezonde voeding, dreigt dit allemaal verloren te gaan. Is dit ook wat wij willen?

Boeren die onnodig worden kapotgemaakt… Hoe zou jij je voelen als je van de overheid moet stoppen met jouw bestaan?

De kinderen van boeren gaan een zware en onzekere tijd tegemoet. Ze willen graag het bedrijf overnemen, maar voor velen is dat inmiddels bijna niet meer haalbaar.

Maar hoe zal Nederland eruitzien als alles volgebouwd wordt, de vogels verdwijnen en we nog meer last krijgen van hitte stress door al die gebouwen en industrie? Biodiversiteit verdwijnt, de natuur verdwijnt — allemaal om de economie te laten groeien.

Zoals het nu doorgaat, zie ik Nederland in no time veranderen in een land waar ik niet meer zou willen wonen. Ik houd mijn hart vast voor de volgende generatie.

Het getouwtrek rond de landbouw duurt al 25 jaar. Er worden rekenmodules gebruikt om stikstof te berekenen, die volgens Maurice de Hond op niets zijn gebaseerd. Hij plaatst zijn stikstofkritiek in een bredere lijn van kritiek op het model denken binnen de overheid.

Een boerin vertelde — en ik citeer: “Hoe kan het toch dat ze onze landbouwsector in het buitenland zo waarderen om onze kennis en kunde, om onze innovatie, om onze voedselveiligheid, maar dat we in eigen land worden weggezet als milieuvervuilers en criminelen?” Ze stelt ook dat de framing rond de landbouwsector al jarenlang gigantisch is.

Dat is inderdaad een zeer goede vraag, en zeker iets om over na te denken.

Ik heb zelf een dag meegelopen met een boer. Ik ben me kapot geschrokken van de hoeveelheid regels waar ze zich aan moeten houden, de gigantische controle op alles, waardoor een boer bijna niet meer normaal kan boeren. Het werkt enorm demotiverend, nog los van alle investeringen die ze moeten doen om het bedrijf draaiende te houden — investeringen die worden opgelegd door de overheid.

Ongeveer een jaar geleden sprak ik een andere boer. Hij heeft een potstal, is bioboer, heeft een prachtige boerderij en doet alles zelf. Ik was verbaasd, want de potstal deed mij denken aan vroeger, toen mest nog op een natuurlijke manier werd verwerkt. Hij vertelde: “Dat klopt. Wij doen het nu in een moderne versie. Het voordeel is dat de stikstof wordt vastgehouden door deze methode, maar het is wel enorm arbeidsintensief. Daarom is het voor veel boeren niet weggelegd.”

Vroeger zag je overal koeienvlaaien — dat zie je nu niet meer. En dat heeft direct gevolgen voor de bodemkwaliteit, het leven van insecten, de kringloop van stikstof en de werkelijke stikstofdepositie op het land.

Nu moeten koeien vaker en langer binnen blijven. De voeding is veranderd en de mest die we krijgen is drijfmest uit de kelder, die later machinaal wordt uitgereden. Drijfmest is vloeibaar, wordt geïnjecteerd in de bodem en geeft in één keer veel ammoniak af. Het stikstofgedrag van drijfmest is totaal anders dan dat van koeienvlaaien.

Koeienvlaaien zijn stevig, verteren langzaam, voeden het bodemleven en — heel belangrijk — geven geleidelijk stikstof af. Logisch toch? Bijzonder is dat dit bijna nooit wordt benoemd tijdens publieke discussies.

Hier zie je al het wezenlijke verschil dat in de loop der jaren is ontstaan door de regels van de overheid.

Ik begrijp de boeren heel goed, en ik sta achter hen. Wat hier gebeurt, heeft een duidelijke achterliggende gedachte: meer industrie, meer huizen, meer economische groei. Maar moet werkelijk alles daarvoor wijken?

We vergeten één ding: voeding is onze eerste levensbehoefte. Van groente tot fruit en vlees — daarvoor hebben we onze boeren nodig. Zonder boeren geen voedsel. Zonder boeren gaat het landschap naar de knoppen. Zonder boeren zal biodiversiteit en natuur grotendeels verdwijnen.